Gabriela Kiełczewska - Słowikowska


" Cztery elementy składają się na tworzenie raku: glina, glazura, ogień i człowiek. Spośród nich człowiek jest najmniej przewidywalnym i najbardziej zawodnym elementem."

Hal Riegger

 

 

Tradycyjna ceramika Raku.

Ceramika Raku pochodzi z Japonii i jest nierozerwalnie połączona z ceremonią parzenia herbaty. W połowie XVI w. mistrz owej ceremonii Sen no Rikyuu był związany z budową pałacu Jurakudai w Kioto, budowanego na zlecenie Toyotomiego Hideyoshi - ówczesnego wodza zjednoczonej Japonii. Przy budowie pracował również ceramik Choojiro (zm. 1589/90), który wytwarzał dla mistrza Rikyuu, ręcznie robione czarki do herbaty w pełni odpowiadające ideałowi estetycznemu wabi. To właśnie jego uważa się za inicjatora tej specyficznej techniki utrwalania gliny. Po śmierci Choojiro, Hideyoshi nadał jego adoptowanemu synowi Jokei, pieczęć ze znakiem "raku" (łatwość, przyjemność). Oznaczało to, że Raku stało się nie tylko nazwą techniki, ale również nazwiskiem rodziny, która mogła produkować ceramikę tą techniką. Tak styl ceramiki, jak i ród przetrwały przez pokolenia do czasów współczesnych.

 

 

 

Na zdjęciach moja własna pieczątka i znak jaki zostawia w glinie.

 

Ze względu na genezę powstania Raku, główną formą tworzoną przez ceramików w tej technice, jest ręcznie formowana czarka do herbaty. Charakterystyczne cechy czarek Raku to przede wszystkim niska temperatura wypału. Niewielkie piece opalane drewnem bądź węglem drzewnym, rozgrzewane były do odpowiedniej temperatury i dopiero wtedy wkładano do nich wyschnięte wcześniej przedmioty. Gdy twórca uznał, że glazura zeszkliła się we właściwy sposób, nie wygaszał pieca, lecz metalowymi obcęgami wyciągał rozżarzone do czerwoności przedmioty i studził je na wolnym powietrzu. Ostateczny efekt zależał od wielu czynników: od rodzaju użytej gliny, szkliwa, temperatury w piecu, warunków pogodowych i w końcu od umiejętności samego mistrza.

 

 

Oryginalne czarki Raku są ręcznie formowane, mają grube ścianki i są zazwyczaj pokryte gruba warstwą szkliwa w kolorze czarnym (kuro-raku) bądź w kolorze czerwonym (ara-raku). Czarka na zdjęciu wyżej to czarne Raku autorstwa Choojiro znana jako Oguro (w wolnym tł. Wielka Czerń).

 

Zachodnie Raku.

W Europie Raku pojawiło sie ok. 1911 roku dzięki angielskiemu ceramikowi Bernardowi Leach'owi, który wiele lat studiował japońska ceramikę w samej Japonii. Po powrocie do Wielkiej Brytanii kontynuował swoją pracę używając tylko "czystych",tradycyjnych technik.

W latach '60 XX wieku amerykańscy ceramicy Paul Soldner i Hal Riegger zaczęli eksperymentować z tą techniką. To dzięki nim współczesne raku posiada taki element jak redukcja. Pierwszy etap wypału jest taki sam jak w tradycyjnej metodzie. Jednak, kiedy glazura jest już przetopiona, prace wyjmuje się szczypcami    i szybko przenosi do pojemnika wypełnionego palnym materiałem, np.: papier, trociny, sucha trawa, itp.

 

 

W mojej wersji wysypane na ziemie trociny przykryte ocynowanym wiadrem sprawdzają się jako miejsce redukcji.

 

Pojemnik zamyka się tak aby odciąć dostęp tlenu i pozwala się pracy trochę przestygnąć. Na koniec można pracę zanurzyć w wodzie by zakończyć cały proces. Przynosi to dwa efekty. Po pierwsze w charakterystyczne spękania w glazurze wnika dym powstały ze spalania w pojemniku i barwi je na czarno. Po drugie pewne związki użyte w glazurze przybierają inne barwy, gdy poddamy je redukcji. W całym procesie jest tyle momentów, które maja wpływ na ostateczny efekt, że trzeba naprawdę bardzo dobrze znać tę technikę i długo ją praktykować, by świadomie uzyskiwać efekt o jaki nam chodzi. Jak w każdej sztuce wymagana jest praktyka, praktyka i jeszcze raz ... praktyka. Oczywiście istnieją jeszcze inne wersje techniki Raku (Slip-resist Raku, Naked Raku), które wzbogacają możliwości i dają również niezwykłe efekty. Ale o tym trochę później. :>

 

 

Zbliżenie pokazuje siatkę spękań na powierzchni glazury podkreśloną ciemnym kolorem dymu z redukcji (zdj. lewe). Na zdjęciu prawym miseczka Raku z charakterystycznym, czerwonym przebarwieniem wewnątrz, powstałym przez silną redukcję.

C.D.N.

 








Administrator